Prawa pacjenta w programie lekowym

Gdy walczysz o dostęp do leczenia, prawa pacjenta są Twoim najlepszym narzędziem. Nie trzeba znać ich na pamięć. Wystarczy wiedzieć, że istnieją, jak z nich skorzystać i do kogo się zwrócić, gdy nie są respektowane.

Skąd biorą się Twoje prawa

Prawa pacjenta są zapisane między innymi w Konstytucji RP, w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz w ustawie z 6 listopada 2008 roku o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Ich przestrzeganie jest obowiązkiem placówek, personelu medycznego i NFZ, a nie kwestią dobrej woli. Każda placówka ma też obowiązek udostępnić informację o prawach pacjenta.

Słowniczek w pigułce

• Świadczeniodawca: placówka udzielająca świadczeń, na przykład poradnia albo szpital z umową z NFZ.
• Osoba bliska: między innymi małżonek, krewny do drugiego stopnia, osoba pozostająca we wspólnym pożyciu lub osoba wskazana przez Ciebie. Możesz ją upoważnić do informacji i dokumentacji.
• Dokumentacja medyczna: zapis Twojego leczenia. Masz prawo do jej wyciągu, odpisu lub kopii.
• Komisja Lekarska przy Rzeczniku Praw Pacjenta: gremium, do którego można wnieść sprzeciw wobec opinii albo orzeczenia lekarza.

Prawo do informacji i do uzasadnienia

Masz prawo do zrozumiałej informacji o swoim stanie zdrowia, rozpoznaniu oraz proponowanym i możliwym postępowaniu. W praktyce, gdy słyszysz decyzję o kwalifikacji albo o jej odmowie, możesz:

• poprosić o wyjaśnienie, na jakiej podstawie zapadła,
• zapytać, czy chodzi o kryteria medyczne, czy o ograniczenia organizacyjne ośrodka,
• poprosić o przekazanie informacji na piśmie,
• jeśli jesteś osobą ze szczególnymi potrzebami, otrzymać informację w zrozumiały dla siebie sposób.

Prawo do dokumentacji i jak ją uzyskać

Masz prawo dostępu do swojej dokumentacji medycznej. Możesz dostać ją w formie wyciągu, odpisu lub kopii, także elektronicznie. W praktyce złóż w placówce prośbę o wydanie dokumentacji, wskaż zakres (na przykład konkretne wizyty albo wyniki) i formę. Komplet dokumentów przyda się, gdy szukasz drugiego ośrodka albo konsultacji, i oszczędza powtarzania badań.

Prawo do rzetelnej kolejki

Masz prawo korzystać z rzetelnej, opartej na kryteriach medycznych listy oczekujących. Gdy możliwość udzielenia świadczeń jest ograniczona, kolejność dostępu powinna wynikać z przejrzystej i obiektywnej procedury opartej na kryteriach medycznych, a nie z przypadku czy znajomości. Zapytaj, czy jesteś wpisany na listę oczekujących i jaki masz status, i poproś o potwierdzenie.

Prawo wyboru ośrodka

Program lekowy realizują ośrodki, które mają na niego umowę z NFZ. Możesz wybrać spośród nich, także w innym województwie. Jeśli w jednym miejscu usłyszysz, że kwalifikacje są wstrzymane albo limit wyczerpany, masz prawo sprawdzić innych realizatorów tego samego programu. Ich lista jest publiczna i dostępna w narzędziach NFZ. Warto wiedzieć, że nie ma ustawowego prawa do wyboru konkretnego lekarza w poradni, ale gdy przyjmuje kilku specjalistów danej dziedziny, uwzględnienie Twojej prośby zależy od świadczeniodawcy.

Prawo do sprzeciwu

Jeżeli opinia albo orzeczenie lekarza wpływa na Twoje prawa lub obowiązki, możesz wnieść sprzeciw do Komisji Lekarskiej działającej przy Rzeczniku Praw Pacjenta, za jego pośrednictwem, co do zasady w terminie 30 dni od wydania opinii lub orzeczenia. Komisja co do zasady wydaje rozstrzygnięcie w ciągu 30 dni. To narzędzie warto znać, choć w wielu sprawach wystarcza rozmowa i prośba o wyjaśnienie.

Drabina eskalacji, krok po kroku

Gdy uważasz, że Twoje prawa są naruszane, idź od najprostszego kroku do mocniejszego:

1. Porozmawiaj z lekarzem prowadzącym i poproś o wyjaśnienie oraz dokumentację.
2. Zwróć się do kierownictwa placówki albo do pełnomocnika do spraw praw pacjenta, jeśli taki działa.
3. Skontaktuj się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, także telefonicznie, pod bezpłatny, całodobowy numer 800 190 590.
4. Złóż skargę do NFZ. Pamiętaj, że skarga musi zawierać Twoje dane, inaczej nie zostanie rozpatrzona.
5. W razie naruszenia dóbr osobistych albo szkody możliwa jest droga sądowa. To krok ostateczny i warto wcześniej skonsultować go z prawnikiem.

Co zawrzeć w skardze lub wniosku

• Twoje imię, nazwisko i dane kontaktowe (skarga anonimowa nie zostanie rozpatrzona).
• Nazwę placówki oraz daty zdarzeń.
• Zwięzły opis sytuacji: co się stało i które prawo Twoim zdaniem naruszono.
• Czego oczekujesz (na przykład wyjaśnienia, wpisania na listę, ponownej oceny).
• Kopie dokumentów, które potwierdzają opis.

Najczęstsze pytania